Dysonans poznawczy opisuje napięcie psychiczne powstające, gdy działania jednostki są sprzeczne z jej podstawowymi wartościami lub wizerunkiem siebie. Weźmy pod uwagę mężczyznę, który uważa się za oddanego człowieka rodzinnego, ale zdradza swoją partnerkę; prawdopodobnie cierpi z powodu rozdźwięku między swoim postępowaniem a tożsamością. Podobnie prawnik, który broni praw kobiet, ale reprezentuje oskarżonych o napaść na tle seksualnym, stoi w obliczu porównywalnego konfliktu wewnętrznego. To właśnie tę specyficzną dynamikę bada *Prima facie* Susanny White, służąc jako potężny kinowy apel wzywający ustawodawców do zmiany prawa, procedur sądowych, gromadzenia dowodów i podejścia społecznego do gwałtu i przemocy seksualnej.
Debiutujący na całym świecie na tegorocznym Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Toronto film *Prima Facie* przedstawia nominowaną do Oscara Cynthię Erivo w roli Tessy, prawniczki, która na co dzień reprezentuje mężczyzn oskarżonych o gwałt i napaść na tle seksualnym w ramach brytyjskiego prawa. Kiedy Tessa sama pada ofiarą takiego przestępstwa, zostaje wrzucona w rolę oskarżonej, co stanowi dramatyczną zmianę, która obnaża systemowe wady i niedoskonałości wymiaru sprawiedliwości.
Prima facie marnuje najlepszą okazję, aby się wyróżnić
Oparty na jednoosobowej sztuce Suzie Miller, *Prima Facie* ma strukturalne podobieństwo do thrillerów prawniczych, takich jak *Presumed Innocent* i *Fracture*, przedstawiając zdeterminowanego prawnika zmuszonego do zmiany strony prawnej. Jednak adaptacja White'a podważa narrację filmów, w których główną rolę grali Harrison Ford i Ryan Gosling, skupiając się na prawniku, który zapewnia najlepszą możliwą obronę każdemu klientowi, niezależnie od zarzutów, zanim nastąpi szokująca i irytująca zamiana ról.
Po napaści na tle seksualnym ze strony zaufanego współpracownika Tessa, grana przez Erivo, przeżywa traumatyczny incydent, który teoretycznie powinien wywołać znaczny dysonans poznawczy. Co ciekawe, film White’a wydaje się nieoczekiwanie wyciszony, jeśli chodzi o potraktowanie tego aspektu. Zamiast zagłębiać się w poczucie winy, wstydu i wewnętrzne zamieszanie, które w naturalny sposób może wywołać przemiana z bezwzględnego prawnika w ofiarę przemocy seksualnej, narracja koncentruje się niemal wyłącznie na bezpośrednim szoku i dysocjacji wynikającym z ataku.
Pomimo straconych szans, Prima Facie staje się mocnym i wstrząsającym przeżyciem wizualnym...
Nie wykorzystując tego charakterystycznego punktu widzenia narracyjnego, Prima Facie marnuje najlepszą szansę na zaoferowanie świeżej perspektywy w ramach gatunku thrillerów prawniczych traktujących o przemocy seksualnej. Nie oznacza to, że film White’a jest nudny i pozbawiony efektu, jednak pozostawia widzom poczucie, że zaniedbano istotne tematy, które wymagają głębszego zbadania.
Fascynująca gra aktorska Cynthii Erivo sprawia, że łatwiej jest wybaczyć powolne tempo i sztywną reżyserię w Prima Facie
Pomijając stracone szanse, *Prima Facie* zmienia się w porywające i wstrząsające doświadczenie, gdy dotrze do kluczowego wydarzenia, które napędza narrację. Przeznaczenie fabuły jest oczywiste już w pierwszych minutach, nawet dla widzów niezaznajomionych z założeniami filmu, jednak White znacznie przeciąga tempo, zanim osiągnie kluczowy punkt zwrotny. Widzowie muszą docenić Tessę jako zdeterminowaną, bystrą prawniczkę, potrafiącą rozbijać przeciwne argumenty, ponieważ ten kontekst pogłębia wpływ jej późniejszego załamania psychicznego. Niemniej jednak wydłużone nagromadzenie sprawia, że pierwszy akt jest nieco zbędny.
Narracja nabiera tempa dla widza, podczas gdy świat Tessy rozpada się, gdy w połowie filmu zostaje ona wykorzystana na tle seksualnym przez znanego kolegę. Chociaż Erivo w przekonujący sposób ukazuje zewnętrzny spokój i wewnętrzny dysonans, jaki odczuwa jej bohaterka w związku ze swoją tożsamością społeczno-ekonomiczną i rasową w porównaniu z rolą elitarnej adwokatki, jej portret nabiera znacznej głębi, gdy radzi sobie ze skutkami gwałtu.
Scenariuszowi brakuje subtelności w podejściu do psychologicznych konsekwencji przemocy seksualnej, opierając się na dosadnym podejściu, aby zilustrować, jak jednostki radzą sobie z ciężką traumą. Nie będzie jednak przesadą stwierdzenie, że Erivo w pełni przeżywa głęboki smutek i całkowitą autodestrukcję, jakiej doświadcza jej bohaterka. Po światowej premierze na TIFF została nagrodzona owacjami na stojąco, w pełni zasłużona. Biorąc pod uwagę jej osiągnięcia, nie jest zaskoczeniem, że zapewniła sobie tutaj znakomity występ.
Porywający dramat sądowy ratuje prima facie
Późniejsze postępowanie sądowe pokazuje, że taktyka zastosowana przez Tessę, aby zapewnić sobie zwycięstwa, została wykorzystana przeciwko niej. Choć ostre i pełne napięcia wymiany zdań między nią a prokuratorem są doskonale skonstruowane, to monolog z późnego filmu naprawdę krystalizuje główne przesłanie filmu. Jako thriller prawniczy obraz wypada dobrze; jako kinowe wezwanie do fundamentalnej zmiany norm społecznych, ustawodawstwa i rozumienia przemocy na tle seksualnym okazuje się niezwykle skuteczny.
W miarę upływu napisów końcowych widzowie pozostają ze złożoną mieszanką rozpaczy i optymizmu. Film pokazujący, jak nie wierzy się w relacje kobiet oraz nieodłączny błąd polegający na stosowaniu ścisłej naukowej analizy rozproszonego, traumatycznego umysłu na sali sądowej, skłania do refleksji nad moralnymi niepowodzeniami świata i głębokością, w jaką upadają jednostki, rodząc pytanie, czy prawdziwa zmiana jest w ogóle możliwa.
Jednak zanim historia się zakończy, White rzuca promyk nadziei, wskazując, że pomimo obecnego ponurego krajobrazu dotyczącego przemocy seksualnej i praw kobiet, istnieją jednostki aktywnie dążące do zmian. Tworząc film, który pomimo pewnych problemów z tempem wydarzeń i straconej szansy rzuca istotne światło na reformy systemowe, których pilnie wymagają społeczeństwa i ramy prawne, White i Erivo należą do osób zaangażowanych w wprowadzanie zmian.
Prima Facie miało swoją światową premierę na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Toronto w 2026 roku.
